امنیت غذایی یکی از مهمترین شاخصهای قدرت اقتصادی و پایداری اجتماعی کشورها محسوب میشود. در سالهای اخیر، تحولات ژئوپلیتیک، جنگها و اختلال در زنجیره تأمین جهانی غذا موجب شده بسیاری از کشورها با چالشهای جدی در تأمین مواد غذایی روبهرو شوند. با این حال، سیاستهای داخلی در حوزه تولید کشاورزی باعث شده ایران تا حد زیادی بتواند ثبات نسبی در تأمین غذا را حفظ کند.
در همین راستا، وزیر جهاد کشاورزی اعلام کرده است که با وجود فشارهای خارجی و چالشهای بینالمللی، نظام امنیت غذایی کشور همچنان پایدار باقی مانده است. این موضوع نشان میدهد که پایههای تولید داخلی در سالهای اخیر تقویت شده و زیرساختهای تولیدی توانستهاند بخشی از شوکهای خارجی را مدیریت کنند.
بررسی آمارهای تولید کشاورزی نیز نشان میدهد که ایران در برخی محصولات راهبردی طی یک سال گذشته روند رو به رشدی را تجربه کرده است. افزایش تولید در بخشهایی مانند دام و طیور، توسعه فناوریهای نوین پرورش و ارتقای بهرهوری در برخی زیرشاخههای کشاورزی از جمله عوامل مهم در حفظ توازن بازار غذایی کشور بودهاند. همزمان، کاهش وابستگی به واردات در برخی اقلام و حرکت به سمت صادرات محصولات کشاورزی، نشانهای از تغییر تدریجی ساختار تولید به سمت رقابتپذیری بیشتر است.
بنا به گزارش ITPNews، طی یک سال گذشته سهم فناوریهای نوین و شرکتهای دانشبنیان در بخش کشاورزی به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری تبدیل شده است. این رویکرد با هدف افزایش بهرهوری منابع محدود آب و خاک، کاهش هزینههای تولید و افزایش ارزش افزوده در زنجیره غذایی دنبال میشود. با توجه به اینکه ایران با محدودیت منابع آبی و تغییرات اقلیمی مواجه است، استفاده از فناوریهای نوین کشاورزی میتواند نقش تعیینکنندهای در آینده امنیت غذایی کشور داشته باشد.
از سوی دیگر، ظرفیتهای علمی موجود در کشور نیز قابل توجه است. وجود حدود ۱۷۰۰ عضو هیات علمی در مجموعههای تحقیقاتی کشاورزی و سابقه بیش از پنج دهه فعالیت مراکز پژوهشی نشان میدهد زیرساخت علمی مناسبی برای توسعه فناوری در این بخش وجود دارد. با این حال، آمارها نشان میدهد تعداد شرکتهای دانشبنیان فعال در حوزه کشاورزی همچنان نسبت به ظرفیتهای موجود پایین است و توسعه این شرکتها میتواند یکی از مسیرهای اصلی تحول در تولید باشد.
در کنار این موضوع، حوزه تولید واکسنهای دامی نیز یکی از بخشهای راهبردی در امنیت غذایی به شمار میرود. بیماریهای دامی میتوانند خسارتهای اقتصادی گستردهای به صنعت دام و طیور وارد کنند و حتی زنجیره تأمین غذا را مختل کنند. تجربه سالهای گذشته نشان داده که وابستگی به واردات واکسن میتواند ریسکهایی برای تولید ایجاد کند؛ به همین دلیل برنامه بومیسازی فناوری تولید واکسن و واگذاری دانش فنی به شرکتهای دانشبنیان، یکی از اقدامات مهم برای کاهش این وابستگی محسوب میشود.
در مجموع، ترکیب سه عامل «تقویت تولید داخلی»، «توسعه فناوریهای دانشبنیان» و «اصلاح ساختارهای حمایتی و اقتصادی» میتواند مسیر جدیدی برای افزایش بهرهوری و رقابتپذیری کشاورزی ایران ایجاد کند. اگر این روند با سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، مدیریت منابع آب و خاک و توسعه صادرات محصولات کشاورزی همراه شود، ایران میتواند در سالهای آینده جایگاه خود را به عنوان یکی از بازیگران مهم امنیت غذایی در منطقه تثبیت کند.
