همزمان با نخستین سالگرد اجرای موافقتنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، نشانههای روشنی از افزایش ظرفیت مبادلات در بخش کشاورزی و محصولات دامی دیده میشود؛ اما واقعیت این است که تداوم این روند صعودی، بیش از هر چیز به رفع موانع فنی، قرنطینهای و بهداشتی وابسته است. در شرایطی که بازار اوراسیا بهعنوان یکی از مهمترین مقاصد منطقهای برای صادرات غیرنفتی ایران شناخته میشود، هماهنگسازی استانداردهای ملی با الزامات بینالمللی میتواند سرعت تجارت را به شکل محسوسی افزایش دهد.
بنا به گزارش ITPNews، اظهارات رئیس سازمان دامپزشکی کشور نشان میدهد که در یکسال گذشته، تجارت محصولات دامی میان ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا در مسیر رشد قرار داشته و صادرات فرآوردههای دامی، در کنار واردات نهادهها و برخی اقلام خام، بهصورت مستمر دنبال شده است. این روند از آن جهت اهمیت دارد که بخش دام و صنایع وابسته، یکی از حوزههای اثرگذار در تراز تجاری کشاورزی ایران محسوب میشود و هرگونه تسهیل در صدور مجوزهای بهداشتی و قرنطینهای، مستقیما بر افزایش حجم تجارت اثر میگذارد.
از منظر تحلیلی، مهمترین مانع بر سر راه جهش تجارت با اوراسیا، صرفا تعرفهها نیست؛ بلکه بخش مهمی از چالشها به تفاوت مقررات بهداشتی، استانداردهای واردات، رویههای قرنطینهای و نحوه تفسیر الزامات فنی بازمیگردد. تجربه یکسال گذشته نیز نشان داده هرجا ارتباط میان سفارتخانهها، رایزنان بازرگانی، سازمان دامپزشکی و نهادهای تخصصی طرف مقابل منظمتر بوده، فرآیند تجارت با هزینه زمانی و اداری کمتری انجام شده است. این یعنی دیپلماسی فنی، در کنار دیپلماسی تجاری، اکنون به یکی از ارکان اصلی توسعه صادرات به بازار اوراسیا تبدیل شده است.
از نظر آماری، اگرچه در این خبر رقم مشخصی از حجم صادرات و واردات اعلام نشده، اما تأکید مقام مسئول بر «روند رو به رشد» مبادلات، نشاندهنده آن است که موافقتنامه تجارت آزاد در سال نخست توانسته بستر اولیه افزایش تبادلات را فراهم کند. در واقع، سال اول را میتوان دوره تثبیت سازوکارها، هماهنگی نهادی و شناسایی گلوگاههای اجرایی دانست؛ سالی که در آن، فعالان تجاری و نهادهای دولتی بیش از گذشته با موانع واقعی تجارت در بازار اوراسیا مواجه شدند. حالا در سال دوم، مزیت رقابتی ایران زمانی تقویت میشود که این گلوگاهها بهصورت عملیاتی برطرف شوند.
مرور سوابق یکسال گذشته نشان میدهد که سیاست توسعه تجارت با همسایگان و کشورهای منطقه، بهویژه در حوزه کشاورزی و غذا، به یکی از اولویتهای جدی دولت تبدیل شده است. در این میان، اتحادیه اقتصادی اوراسیا به دلیل نزدیکی جغرافیایی، نیاز بازار به برخی محصولات غذایی و امکان توسعه همکاریهای لجستیکی، جایگاه ویژهای در راهبرد صادراتی ایران پیدا کرده است. با این حال، بازارهای این اتحادیه حساسیت بالایی نسبت به سلامت دام، کیفیت فرآوردههای غذایی، گواهیهای بهداشتی و انطباق با استانداردهای بینالمللی دارند؛ موضوعی که نقش سازمان دامپزشکی و نهادهای ناظر را دوچندان میکند.
نکته مهم دیگر، ضرورت ایجاد ارتباط ماهانه و منظم میان نمایندگان تجاری ایران در کشورهای عضو اوراسیا و دستگاههای تخصصی داخل کشور است. این سازوکار میتواند پیش از آنکه اختلاف برداشتها درباره استانداردها و مقررات به یک مانع رسمی تجاری تبدیل شود، مسیر حلوفصل را هموار کند. به زبان ساده، تجارت موفق با اوراسیا فقط به تولید و قیمت رقابتی وابسته نیست؛ بلکه نیازمند شبکهای از هماهنگی حقوقی، بهداشتی، اداری و دیپلماتیک است.
در مجموع، اگر ایران بتواند در سال پیشرو سه محور اصلی یعنی همسانسازی استانداردهای بهداشتی با قواعد بینالمللی، تقویت ارتباطات نهادی با کشورهای عضو اوراسیا و تسهیل صدور مجوزها و گواهیهای دامپزشکی را بهصورت جدی دنبال کند، ظرفیت جهش صادرات محصولات دامی و کشاورزی به شکل محسوسی افزایش خواهد یافت. به همین دلیل، رفع موانع فنی و بهداشتی را باید نه یک موضوع حاشیهای، بلکه شرط اصلی ورود قدرتمندتر ایران به بازار اوراسیا دانست.
