مرغهای گوشتی که برای رشد سریع پرورش یافتهاند، در شرایط استرس گرمایی مزمن چربی بیشتری ذخیره میکنند که این امر کیفیت گوشت و بازدهی تولید را کاهش میدهد.
در یک مطالعه اخیر، محققان ژاپنی نشان دادند که استرس گرمایی مستقیماً متابولیسم چربی در بافت چربی را تغییر داده و ژنهای مرتبط با ذخیرهسازی چربی را تنظیم میکند.
یافتههای آنها راهکارهای جدیدی برای کاهش تلفات ناشی از استرس گرمایی در پرورش طیور در شرایط گرمایش جهانی پیشنهاد میدهد.
استرس گرمایی مزمن که ناشی از قرارگیری مکرر در معرض گرماست، سالانه ۱۲۸ تا ۱۶۵ میلیون دلار به صنعت طیور خسارت وارد میکند. این مسئله به این دلیل است که جوجههای گوشتی که برای رشد سریع پرورش یافتهاند، به ویژه در برابر استرس گرمایی آسیبپذیر هستند.
هنگامی که این پرندگان برای مدت طولانی در معرض گرما قرار می گیرند، مصرف غذای آنها کاهش می یابد، اما به شکلی متناقض، چربی بیشتری نسبت به وزن بدنشان ذخیره می کنند – پدیده ای عجیب که هم کیفیت گوشت و هم بازدهی تولید را کاهش می دهد.
در حالی که تحقیقات پیشین بر چگونگی افزایش تولید چربی کبد در اثر استرس گرمایی متمرکز بود، مکانیسمهای دقیق ذخیرهسازی این چربی تازه تولیدشده در سراسر بدن، به ویژه در بافت چربی، هنوز تا حد زیادی ناشناخته باقی مانده است.
برای مواجهه با این چالش، یک تیم تحقیقاتی به سرپرستی یوکاکو توکوتیک، استادیار دانشکده کشاورزی دانشگاه شینشو ژاپن، مطالعه عمیقی درباره تأثیر استرس گرمایی بر ذخیره چربی در بافت چربی جوجههای گوشتی در حال رشد انجام دادند.
مقاله این تیم تحقیقاتی که در ۲۸ مه ۲۰۲۵ در نشریه Scientific Reports منتشر شد، مکانیسمهای ناشناختهای را آشکار میکند که تصویر جامعتری از این موضوع پیچیده ارائه میدهد. این پژوهش با مشارکت آقای تاکاشی میازاکی و آقای محمد رضوان الحبیب از دانشگاه شینشو، و پروفسور کان ساتو از دانشگاه توهوکو به انجام رسیده است.
محققان جوجههای گوشتی ۲۱ روزه را به مدت دو هفته در معرض دمای بالای ۳۲ درجه سانتیگراد قرار دادند، در حالی که گروههای کنترل در دمای ۲۴ درجه سانتیگراد نگهداری میشدند. آنها در شرایط مطلوب نگهداری میشدند اما مقدار غذای محدودی معادل مصرف جوجههای تحت استرس گرمایی دریافت میکردند. این طرح آزمایشی به تیم تحقیقاتی امکان داد تا اثرات کاهش مصرف غذا را از اثرات خود استرس گرمایی تفکیک کنند.
تیم تحقیقاتی به دقت افزایش وزن بدن، دمای بدن و شاخصهای مختلف خونی مرتبط با متابولیسم انرژی و چربی را در جوجهها تحت نظر گرفتند. مهمتر از همه، آنها یک تحلیل جامع ترانسکریپتومی بر روی نمونههای چربی شکمی از گروههای در معرض گرما و گروههای کنترل انجام دادند تا ژنهایی که سطح بیان آنها تحت تأثیر استرس گرمایی تغییر میکند را شناسایی کنند.
نتایج نشان داد که علیرغم کاهش چشمگیر مصرف غذا، جوجههای در معرض گرما نسبت چربی شکمی به وزن بدن مشابه با گروه کنترل را حفظ کردند. این یافتهها حاکی از آن است که استرس گرمایی بهصورت فعالانه موجب افزایش ذخیره چربی میشود، نه اینکه صرفاً پیامد کاهش مصرف غذا باشد. علاوه بر این، گروه در معرض گرما سطوح پایینتری از اسیدهای چرب آزاد در خون نشان دادند که نشاندهنده سازگاری پیچیدهای در نحوه متابولیسم چربی در پاسخ به گرمای محیط است.
به طور کلی، این یافتهها نشاندهنده تغییر چشمگیری در درک ما از تأثیر استرس گرمایی بر ذخیرهسازی چربی در جوجههای گوشتی هستند. در حالی که تحقیقات پیشین عمدتاً کبد را به عنوان عضو اصلی تولید چربی مورد توجه قرار میدادند، این مطالعه نشان میدهد که بافت چربی نقش مستقیمتر و فعالتری نسبت به تصورات گذشته ایفا میکند.
با توجه به تداوم افزایش دمای جهانی، این پژوهش پیامدهای مهمی برای صنعت طیور در پی دارد. تجمع چربی بیشتر در جوجههای گوشتی به این معنی است که آنها خوراک خود را به صورت کارآمد به گوشت با ارزش تبدیل نمیکنند، که این امر به زیانهای اقتصادی منجر میشود. با شناسایی فرآیندهای خاصی که در بافت چربی رخ میدهد، این مطالعه راههای جدیدی برای اقدام پیشروی صنعت قرار داده است.
تلاشهای بیشتر در این زمینه میتواند به سیستم پایدارتر و انعطافپذیرتر پرورش طیور منجر شود که سهم مهمی در تامین امنیت غذایی در جهانِ در حال گرمایش خواهد داشت.
